Hayyam ve Rubaiyyat - Tarihi Havadis

Hayyam ve Rubaiyyat

Ömer Hayyam'ın rubailerine gözümüz takılmıştır bir yerlerde. Şaraptan ve aşktan bahseden bu akıl, acaba bize mutlak bir gerçeğin varlığını mı haykırıyor?

Serdefter-i âlem-i meânî aşkest
Serbeyt-i kasîde-yi cevanî aşkest
Ey anki haber nedârî ez âlem-i aşk
İn nokte bedan ki zindegânî aşkest

Mâ'na âleminin serdefteri aşktır
Gençlik kasidesinin serbeyiti aşktır
Ey aşk âleminden habersiz insan
Bil ki her ne var ise hayatta aşktır



Hayyam'a dair ilk enteresan bilgimi Titanic filminin hikayesini karıştırırken edinmiştim. Onun el yazması, nadide eser kategorisinde olan "Rubaiyyat"ı Titanic ile okyanusun kalbine gömülmüştü:
Atlas Okyanusu'nun dibinde bir kitap yatıyor. Anlatacağım, işte onun hikayesi. Hikayenin sonunu belki biliyorsunuz. O devrin gazeteleri nakletmişlerdi. O tarihten sonra yayınlanan kimi eserlerde de kayda geçti: Titanic 1912 yılında Nisan'ın 14'ünü, 15'ine bağlayan gece Newfoundland açıklarında battığında kurbanların en ünlüsü bir kitaptı: İranlı şair, gökbilimci, bilge Ömer Hayyam'ın Rubaiyat'ının mevcut tek yazma nüshası. Amin Maoluf - Semerkant
Çadırcı İbrahim'in oğlunun, "mutezile" görüşünde olduğu söylenir. Mutezile ise İslam dini içerisinde ontoloji alanında ayet ve hadisleri belirli bir alan içerisinde akla ve mantığa kendilerince en uygun bir şekilde yorumladıkları için diğer mezhepler tarafından da dışlanmışlardır. Emale kitabındaki beyitlerin açıklamalarında sık sık Mutezile'yi eleştirildiği görülür. * İlk başta Mutezile'nin bir insan olduğunu sanmıştım bu kitabı okurken, sonradan anladım ki meğer bir fikirden bahsediliyormuş. Ehli sünnete göre zehir saçan bu fikirler, bugün hala inananlar tarafından lanet edilmektedir.


Rubailerinin yanı sıra Batlamyus'a ait yıldız tablosundaki 900 yıllık yanlış ölçümü bulup, Nizamülmülk aracılığıyla Melikşah'a kurdurduğu rasathanede Celali takvimini yapan kişi de kendisidir.

Hayyam güçlü bir tarihi karakterdir. Hasan Sabbah'ın Alamut (Kartal yuvası) kalesindeki ritüellerinin oluşmasında da payı vardır. Hasan Sabbah'ın, adamlarını büyülediği o "Cennet" fikrinin temeli kendisine aittir. Bu fikirle, Sabbah fedai ordusu kurmuş ve kendilerine ne emir verirse hemen yapar hale gelmişlerdir. Assassin's Creed adlı oyunda Al Muallim (Baş öğretmen) olarak geçen baş suikastçı da Hasan Sabbah'ın kendisidir. Aşağıdaki sahnede o meşhur "Atla denildiğinde sorgusuz sualsiz kendini boşluğa bırakan fedailer" gösterilmekte.

و ان السحت رزق مثل حل و ان يكره مقالى كل قال
Her ne kadar buğuz edici bu kavlimi kerih görse de haram dahi helal gibi rızıktır.

Rızık: Rezzakı Alemin hayat sahiplerine yaşamaları için bahşeylediği, onlarında faidelendiği şeydir.
Ehlisünnete göre helal olsun haram olsun insana sevk edilen şey rızıktır. Ancak kulun cüz-i iradesini ne yöne harcarsa ona göre hesabı vardır. Haram olan rızık da hem hesaba çekilmek hem azaba müstehak olmak vardır. Mutezile haram, rızık değildir.Herkes kendi rızkını yaratmıştır, der. وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ
Yeryüzünde rızkı Allah'a ait olmayan hiçbir canlı yoktur. O, onların karar kıldıkları yerleri de emaneten durdukları yerleri de bilir. Onların hepsi apaçık bir kitaptadır.