Taşlıcalı Yahya (? - 1582) - Tarihi Havadis

Taşlıcalı Yahya (? - 1582)

  • Dîvân ve hamse sahibi, asker şair. 
  • 16. yüzyılın önemli şairlerindendir. 
  • Aslen Arnavut olan şair, şiirlerinde “taşlık yerden” geldiğini söylemesi nedeniyle “Taşlıcalı Yahyâ Bey” olarak tanınmıştır. 
  • Devşirme olarak Acemi Oğlanlar ocağına alınmıştır. 
  • Yavuz Sultan Selim ve Kanuni devirlerinde Çaldıran, Mısır, Viyana ve Almanya gibi önemli seferlere katılmıştır.
  • Yavuz Sultan Selim, Kanunî, II. Selim ve III. Murat olmak üzere dört padişah devri görmüştür.
  • Yahyâ Bey, doğru bildiğini söylemekten çekinmeyen, bu sebeple zaman zaman devrin ileri gelenleriyle sıkıntılar yaşayan bir kişidir. 
  • Kanuni'nin oğlu Şehzade Mustafa'nın katledilmesi üzerine yazdığı mersiye ile meşhurdur. Yahya Bey, yazdığı mersiyede Sadrazam Rüstem Paşa’yı ve dolaylı olarak Kanuni Sultan Süleyman'ı suçlayıcı ifadelere yer vermiştir. 
  • Bu mersiye nedeniyle Kanuni'nin himayesini kaybeden sanatçı, İzvornik sancağına sürgün gitmiştir. 
  • Kanûnî’nin ölümünden sonra yaşlılığı sebebiyle sakin bir hayat süren Yahya Bey, 1582’de Bosna’da ölmüştür.
  • Dili dönemine göre sade, üslubu akıcı ve samimidir. 
  • Kuvvetli bir divan şairi olmakla birlikte daha çok mesnevileri ile tanınan şair, Hamse sahibidir. Hamsesini oluşturan mesneviler şunlardır: Şah u Geda, Gencine-i Râz, Yusuf u Zeliha, Kitab-ı Usul, Gülşen-i Envar.
  • Yerli renkler ve sade bir dille kaleme aldığı mesnevileriyle Türk edebiyatında hamse yazan şairlerin öncülerindendir. 
Şehzade Mustafa Mersiyesi'ninden ... 
Meded meded bu cihânûn yıkıldı bir yanı
Ecel Celâlîleri aldı Mustafâ Han’ı
Günümüz Türkçesi: İmdat! Eyvahlar olsun! Bu cihanın bir yanı yıkıldı; (zira) ölüm eşkıyaları Şehzade Mustafa’yı yok ettiler.
Tulundı mihr-i cemâli, bozuldı dîvânı
Vebâle koydılar âl ile Âl-i Osmânı.
Günümüz Türkçesi: Güzel yüzünün güneşi battı, divanı dağıldı; Padişahı bile hile ile günaha soktular.
Eserleri: Divan, Edirne Şehrengizi, İstanbul Şehrengizi, Şah u Geda, Gencine-i Râz, Yusuf u Zeliha, Kitab-ı Usul, Gülşen-i Envar.
Mesnevilerin Konuları 
  • Şâh u Gedâ: Beşeri aşktan ilahî aşka geçişi anlatan hikâyenin konusu İstanbul’da geçmektedir. 
  • Gencîne-i Râz: Dinî-ahlakî ve tasavvufî konuların ele alındığı didaktik bir eserdir. 
  • Yûsuf u Zelîha: Yahya Bey konuyu beşerî ölçüler içinde ele almaya çalışmış, dil ve üslûp bakımından özgün sayılabilecek bir eser meydana getirmiştir. 
  • Kitâb-ı Usûl: Bazı kaynaklarda Usulnâme şeklinde geçen mesnevide adalet, doğruluk, yiğitlik gibi ahlâkî kavramları ele almış, eserini çoğu kendi gözlemlerinden oluşan hikâye, temsil ve latife ile zenginleştirmiştir. 
  • Gülşen-i Envâr: Dinî, tasavvufî, ahlâkî ve mahallî hikayelerden meydana gelen eser aynı zamanda dönemin toplum hayatını oldukça sade bir dille yansıtmıştır.
İlgili Sayfalar
Yararlanılan Kaynaklar
  • Taşlıcalı Yahya Bey'in Kasidelerinde Katıldığı Savaşların Akisleri, Mumine Çakır
  • TDV İslam Ansiklopedisi, Taşlıcalı Yahya Maddesi, Bayram Ali Kaya 


EmoticonEmoticon