CELALEDDiN HARiZMŞAH'TAN SONRA ANADOLU VE SURiYE'DE HARiZMLiLER - Tarihi Havadis

CELALEDDiN HARiZMŞAH'TAN SONRA ANADOLU VE SURiYE'DE HARiZMLiLER

CELALEDDiN HARiZMŞAH'TAN SONRA ANADOLU VE SURiYE'DE HARiZMLiLER
http://dergipark.gov.tr/download/article-file/223620
Doğu Anadolu'dakı faaliyetlerinin ardından Anadolu Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubad ile karşı karşıya gelen Celaleddin Harizmşah, 28 Ramazan 627110 Ağustos 1230 tarihinde Yassıçimen savaşında ağır bir yenilgiye uğradı. Bu olaydan sonra Erzincan ve Erzurum bölgeleri Selçuklu hakimiyetine girerken Diyarbakır bölgesinde de Eyyfibller'in nüfuzu arttı. Uğradığı bu hezimetin ardından Amid'e sığınan Celaleddin Harizmşah'ın 62811231 yılında Kürt bir dağ köylüsü tarafından öldürülmesi ile lidersiz kalan Kanglı-Kıpçak grubu iki devletten birine sığınarak hayatiyetini devam ettirmek zorunda kaldı. Kaynakfarımızın Harizmliler diye adlandırdığı bu insanlar Moğol zulmünden kaçarak Celaleddin Harizmşah'ın hizmetine giren askeri gücü ifade etmektedir. Harizmliler kendilerine Kayır Han' ı reis seçtikten sonra Alaeddift Keykubad'ın hizmetine girdiler'. Selçuklu Sultanı, Kayır Han'a Erzincan' ı, Bereke Han'a Amasya'yı, Güçlü Han'a ise Uirende'yi ikta olarak verdi? Alfieddin Keykubad bu katılımın ardından, 1234 yılında Anadolu'ya sefer düzenleyen Me! ik Kamil'in hiçbir sonuç elde ederneden geri dönmesini sağladı. Seruc, Urfa, Harran ve Rakka'yı ele geçiren Selçuklu ordusunun Anadolu'ya dönmesinden sonra adı geçen bölgeleri tekrar istila eden Eyyfibller üzerine saldırı düzenlemek isteyen Alaeddin Keykubad, Kayır Han'ı Sivas valiliğine atadıktan sonra İzzeddin Keykavus'u veliahd olarak ilan etti. Ancak çok geçmeden 1237 yılında Selçuklu sultanının vefat etmesi ile Harizmliler için zor günler başladı. 3 Harizmlilerin başladıkları bu kaçış ya da daha güvenli bir mekan arayışından bölgede bulunan Eyyubiler Devleti doğrudan etkilenmiştir. Eyyfibller devleti içerisinde mevcut pek çok hanedan arasından Harizmlilerden en fazla etkilenen Haleb Eyyubileri olmuştur. Özellikle Anadolu' tarihini doğrudan etkileyen Harizmliler meselesi konusunda. Celaleddin Harizmşah'tan sonraki devir hakkın.da pek fazla çalışma bulunmamaktadır. İşte biz makalemizde Harizmlilerin bu yolculuklannda ortaya çıkan siyasi ve sosyal etkiyi gün yüzüne çıkarmayı amaçladJc II.Gıyaseddin Keyhusrev'in sultanlık makamını ele geçirmesini istemeyerek İzzeddin Keykavus'u destekleyenHarizmliler, iki kardeşin mücadelesinin sonunda bututumlarını sürdürmemiş ve II.Gıyaseddih Keyhusrev' e itaatlarını arz etmişlerdi. II.Gıyaseddin Keyhusrev'in, Harizmlilerin önceki muhalif hareketlerine duyduğu kızgınlık daha canlı iken Sadeddin Köpek iftiratarla sultanı onlar aleyhine kışkırlmaya başladı. Sadeddin Köpek, Il.Gıyaseddin Keyhüsrev'e (Kayır Han'ı kastederek)"O, siz cihan padişahımızın kulluğundan ayrılacaktır. Eğer bu ülkeden başka bir yere giderse, askerlerimizin sayısı ve gücü hakkında bilgi sahibi olduğu için düşmanları devletinize karşı kışkırtır. Ülkeyi zor duruma sokar. O zaman· saltanatta zayıtlaına görülür. Onun tutuklanrııasının iyi olacağı görüşündeyim. O tutuklanırsa diğer Harizınlilerin kaçış yolu kapanır. Korkup çekinerek doğru yola girerler ve sizden ayrılınaya kalkmazlar" diyerek onun tutuklanarak Zamantı kalesine hapsedilmesine ned~n olmuştur. 4 İbn Vasıl, tutuklanan Harizınlinin Bereke Han olduğunu söylerken:-ı, İbn Bibi, Kayır Han olduğunu ifade etınektedir . Yine İbn Viisıl ve diğer kaynaklara göre daha sonradan Harizınlilerin başına Bereke Han'ın geçtiği belirtilınektedir . Buradan Kayır Han ve Bereke Han' ın tutuklandığını, Kay ır Han hapiste ölürken Bereke Han'ın kurtularak Harizınlilerin başına geçtiğini anlamak tnüınkündür. Buı:ıun üzerine isyan ederek kaçınaya başlayan Harizınliler yolları yağmaladı ve Fırat' ı geçerek Eyyubi hanedamndan Salih Necmeddin'e katıldılar. II. Gıyaseddin Keyhusrev'in geri döndürmek için gönderdiği Kemaleddin Kaınyar'a, kararlarının kesin olduğunu anlatamayan Harizmliler, Sel~uklu gücünü hertaraf etmek durumunda kalarak yollarına devam etmişlerdir. Bunun üzerine II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Mecdüdcjin Tercüman'ı hem bu tecavüzterin durdurulması hem de tekrar Anadolu'ya dönmeleri için Harizmlilere gönderdi. Ancak, Harizmliler tavırlarını değiştirmediler. Eyyubl Sultanı el-Kamil, oğlu Sfilih Necıneddin'e onları istihdam etme izni verdi. Ancak Harizınliler ik ta olarak verilen Harran' da şehir halkına iyi davranmamışlardır.