Nuri Sait Paşa’nın Türkiye Ziyareti ve 1946 Türkiye-Irak Dostluk ve İyi Komşuluk Antlaşması - Tarihi Havadis

Nuri Sait Paşa’nın Türkiye Ziyareti ve 1946 Türkiye-Irak Dostluk ve İyi Komşuluk Antlaşması

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/605739Tarihi havadis, Tarih-i  Havadis,

I. Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı Orta Doğusunu paylaşmak için 16-26 Nisan 1920 tarihleri arasında düzenlenen San Remo Konferansı’nda da İngiltere ve Fransa, Amerika Birleşik Devletleri’nin konferansa katılmamasından yararlanarak, Orta Doğu’daki manda rejimlerini aralarında paylaştılar. Böylece Suriye ve Lübnan Fransız, Irak, Ürdün ve Filistin’de İngiliz mandasına verildi.9 Irak’ta manda yönetiminin ilanıyla birlikte, muhafazakâr halk, aşiretler ve özellikle de güneydeki Şiiler arasında başlayan huzursuzluk ve isyan girişimleri bölgenin idaresinin kolay olmayacağını İngilizlere gösterdi.10 Böyle bir dönemde İngiliz mandası altındaki Irak, Ürdün ve Filistin gibi yeni Arap devletlerinin geleceğini tayin etmek üzere Kahire’de bir konferans toplandı. Konferansta Irak’ta şiddetlenen Arap milliyetçiliği ve Şii ayaklanmasını önlemek adına, Fransa’nın Suriye’den sürdüğü ve o sırada Londra’da bulunan Faysal’ın kral adayı olarak Bağdat’a davet edilmesi kararlaştırıldı.Çünkü böylece İngiltere hem bölgedeki huzursuzluğu sona erdirecek hem de Fransızlara kızgın olan Faysal sayesinde, Musul’da gözü olduğuna inandığı Fransa’ya karşı tedbir almış olacaktı.11 Nihayetinde yapılan bir referandumla halkın büyük çoğunluğunun Faysal’ın krallığını istediği ortaya kondu. Böylece Faysal, İngilizlerin desteği ile 23 Ağustos 1921’de Irak kralı ilan edilerek, Irak Haşimi Krallığı tesis edilmiş oldu.12 Lakin Faysal’ın kral olması Irak’ta başlayan milliyetçi akımın güçlenmesini engelleyemedi. Bunun üzerine İngiltere, Irak’la münasebetlerini antlaşmalar vasıtasıyla düzenlemek için 10 Ekim 1922’de Irak’la bir dostluk antlaşması imzaladı. Manda yönetimini teyit eden antlaşmayla İngiltere’ye Irak’ın iç ve dış işlerinin idaresinde geniş yetkiler verildi. Bu antlaşma da milliyetçilerin baskısını hafifletmeyince, İngiltere 1926 yılından itibaren ülke üzerindeki kontrolünü biraz daha gevşetti.  


EmoticonEmoticon