Samsun’da Sinema Mekanları Üzerine Bir Sözlü Tarih Çalışması - Tarihi Havadis

Samsun’da Sinema Mekanları Üzerine Bir Sözlü Tarih Çalışması

Bireylerin eğlenme ve sosyalleşme aracı olarak bir kamusal alan işlevi gören sinema mekanları ve “sinemaya gitme” deneyimi, toplumların kültürel yaşamında çok önemli bir yere sahiptir (Liman 2014:97). Jann Assman, insanın içinde yaşadığı dünyayı oluşturan nesneler belleğine gönderme yapar. İnsanı çevreleyen nesneler aslında onun yansımasıdır, nesnelere bakarak insanın geçmişine, anılarına ulaşılabilir. Nesneler belleği ortak bir iletişim alanı sağlayarak kültürel belleği oluşturur (2015:27). Asmann’ın sözünü ettiği bağlamda sinema mekanlarının nesneler belleğine, oradan da kültürel belleğe işaret eden birer mekan olarak ortak bir kültürel geçmişin inşasında önemli işlevleri bulunmaktadır. Karmaşık bir yapıda olan gündelik yaşam pratikleri kendisini mekanlar bazında somutlaştırmaktadır. Bu nedenle mekanlara bakmak yaşantılara bakmak, oradan da kültüre bakmak demektir. Türkiye’de toplumsal hayatın temel nitelikleri, yalnızca “yukarıdan tarih” (top history) ya da yazılı belgelere bakılarak anlaşılamaz. Yukarıdan tarihte, tarih yöneticiler ya da yöneticilerle aynı yönde düşünenlerin bakışından temsil etmeyi temel alır. Bu anlayış, yaşamın gerçek durumlarını, insanların algı, kavrayış ve tecrübelerini, kurum ve kuruluşlarla ve dahil edildiği kültürel kodlarla ilişkilerini göz ardı eder. Buna rağmen toplumsal hayat değişimler, paradoks ve gerilim-lerle yüklüdür. Sözü edilen gerilim ve paradokslar, Bahtin’in çalışmalarında sıklıkla ifade ettiği gibi, yaşamın gerçekliğini yansıtan, diyalojiyi merkeze alan roman tarzı araçlarla daha iyi anlaşılabilir (Öztürk 2013: 19-20). Yaşamın gerçekliklerini, tüm gerilim ve çelişkilerini ve sıradan insanı anlayabilmemize imkan veren sözlü tarih çalışmalarının Türkiye’de önemi giderek artsa da yeterli sayıda çalışmanın varlığından söz edilememektedir (Öztürk 2013:19-20). Öztürk’e (2010: 14) göre “Sözlü tarih sıradan öyküleri, sıradan yaşamları, işçilerin, köylülerin, ilkokul mezunu ev kadınlarının deneyimlerini tarihe katar”. Türkiye’de sözlü tarih yöntemi yaşama ve kültürel belirleyenlere tüm doğallığı içinde bakmamızı sağlayan bu potansiyeline rağmen yeterli düzeyde ele alınmamış ve belirli çalışmalar dışında kültürel bir görüngü olarak sinema mekanları da yeterince irdelenmemiştir. Bu temelde çalışmanın daha önce yapılan sözlü tarih, mekan ve sinema mekanı çalışmalarına ek olarak alandaki eksikliği gidermek adına önemli olduğu düşünülmektedir. Çalışmada, kapalı ya da açık hava sinema mekanlarının geçmişte nasıl kullanıldığı, insanların gündelik yaşam pratikleri içerisinde nasıl anlamlar taşıdığı ve bu mekanları kullanım pratiklerinin neler olduğu irdelenmiş, Türk kültürünün taşıyıcısı niteliğini taşıyan böylesine önemli bir mekanın izleri değerlendirilmiştir.