Şii Jeopolitiğinde Türkiye İle İran’ın Güç Mücadelesi / Tarihi Havadis - Tarihi Havadis

Şii Jeopolitiğinde Türkiye İle İran’ın Güç Mücadelesi / Tarihi Havadis

Şii Jeopolitiğinde Türkiye İle İran’ın Güç Mücadelesi / Tarihi Havadis
11.yy’da Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle başlayan süreç içerisinde Türkler yönlerini daha çok Batı’ya çevirirken, 16.yy’ın başlarında Yavuz Sultan Selim’in tahta çıkmasıyla birlikte İran ile olan ilişkiler sorun olarak görülmeye başlanmıştır. Bu durumda Osmanlı İmparatorluğu ve İran Safevi Devleti arasında mezhepsel temelde cereyan eden bir rekabete dönüşmüştür. İran, bölgede Şii İslam’ın hamiliğini yaparken Osmanlı ise Sünni İslam’ın hamiliği rolünü sahiplenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra çeşitli sorunlar yaşansa da iki tarafta Batı'ya yakın politikalar izlediklerinden, taraflar arasındaki ikili ilişkiler uzunca bir süre olumlu bir seyir izlemiştir (Dedeyev, 2009: 127-133; Küçükdağ, 1995: 276). Ancak 1979’da meydana gelen İran İslam Devrimi ve Türkiye’deki 12 Eylül 1980 askeri darbe sonrasında İran, Türkiye’yi kendi demokratik-laikserbest piyasa rejimini ihraç etmekle, Türkiye ise bölgede nüfuzunu artırmayı isteyen İran’ı (Gündoğan, 2011: 98-99) kökten dinci rejimini ihraç etmekle suçlamıştır. İki kutuplu dünyanın sona ermesinden sonra bölgesel büyük güç politikasına hız veren İran, etki alanını genişletmek için mübadil özelliği yüksek bir güç unsuru olan zengin enerji kaynaklarının yanı sıra Şii dünyası üzerindeki nüfuzunu ve mevcut güç kaynaklarını çok yönlü olarak kullanıp Rusya ile işbirliği yapmıştır. Buna karşılık Türkiye ise Batı dünyasının (ABD ve Batı Avrupa ülkeleri) ve İsrail’in desteğiyle model devlet olarak neoliberal değerleri enerji kaynakları bakımından zengin olan bu bölgede yaygınlaştırıp bölgesel güç olmayı hedeflemiştir (Reissner, 2008: 5-10; Günes, 2010: 8-15; Hermann, 2014: 43-44). İki tarafta, ABD’nin 1991 ve 2003 yıllarındaki müdahalesi sonrasında Irak’ta oluşan yeni dengeleri fırsata dönüştürmek istemişlerdir. İran, Şiiliği referans almak suretiyle nüfuzunu artırarak Irak’ta ve bölgede etkili olmaya çalışmıştır. Türkiye ile topraklarında Şii nüfusunu barındıran Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi Sünni Arap ülkeleri İran’ı bölge ülkelerindeki Şiiler arasında nüfuzunu artırarak bir “Şii Hilali” inşa etmekle suçlamaktadırlar (Mamouri, 2017; Wright ve Baker, 2004).