ARNAVUTLUK’UN OSMANLI DEVLETİ’NDEN KOPUŞU SORUNU (1912-1913) - Tarihi Havadis

ARNAVUTLUK’UN OSMANLI DEVLETİ’NDEN KOPUŞU SORUNU (1912-1913)

ARNAVUTLUK’UN OSMANLI DEVLETİ’NDEN KOPUŞU SORUNU (1912-1913)





10 Haziranda Prizren’de üç dinden müteşekkil seksen temsilcinin bir araya gelmesiyle Arnavut Birliği’ni kurmuşlardır. Prizren Birliği, kongreden Arnavutların bir ulus olarak kabulünü ve haklarının teminini talep etmiş, aksi durumda yabancı hegemonyasına karşı mücadele edeceklerini duyurmuştur. Ancak Berlin’de ne Arnavut talepleri kabul görmüş, ne de Arnavut nüfusu tanınmıştır. Üstelik Gossine ve Plava’nın Karadağ’a verilmesi kararlaştırılmıştı. Bununla birlikte Karadağlılar, Arnavutların mukavemeti nedeniyle bu bölgelere girememişlerdir. Antlaşmanın icrası için Büyük devletlerin baskısıyla Osmanlı Devleti’nin Arnavutları bölgeden çıkarmaya ikna etmek için –Abdullah ve Mehmed Ali Paşaların bölgeye gönderilmesi gibi- başvurduğu yöntemler de işe yaramamıştır. Kısaca Arnavutlar için Berlin Antlaşması’nın getirdiği düzene karşı savunmaya geçmenin zamanı gelmişti. Arnavutlar arasında görüş ayrılığı olmakla beraber, genel olarak Arnavut topraklarının bütünlüğü ve özerk bir statüye kavuşturulması talep edilmekteydi. Bu talep, Babıali’nin 1880 Haziranında Büyük Devletlerin Berlin’de aldıkları karar ve yaptıkları baskı üzerine Dulcigno’yu Arnavutlardan alıp Karadağ’a vermesiyle bağımsızlık özlemine dönüşmüştür. Nitekim Prizren Birliği, söz konusu tarihten itibaren Babıali’ye özerklik konusundaki taleplerine ilişkin birçok telgraf çekmişlerdir.3 Diğer taraftan Arnavut çeteleri tepkilerini eyleme dönüştürerek Osmanlı memur ve askerlerine saldırmış, Osmanlı vergi tahsildarlarına karşı koymuş, demiryollarına sabotajlar düzenlemişlerdir. Bu eylemler çoğu zaman bastırılmışsa da sonraki süreci besleyen ciddi bir sorun olmaya devam etmiştir.4 Babıali ise özerklik taleplerine müspet cevap vermek yerine Birliği güç kullanarak dağıtmayı daha makul yol olarak görülmüştü. Bu arada Arnavut hoşnutsuzluğunu perçinleyen Türk-Yunan sınır görüşmelerinin devam ettiği sırada Prizren Birliği 1881 yılı başında toplanarak Geçici Arnavut Hükümeti’ni ilan etmiştir. 9 Mart 1881 tarihinde Osmanlı Devleti İkinci İstanbul Konferansı’yla Yunanistan’a Teselya’nın büyük bir kısmı ile Larissa’yı vermek zorunda kalmıştı. Bu durum Yunanistan’ın, Arnavutların milli kahramanı, Tepedelenli Ali Paşa’nın merkezi olan Yanya’ya sokulmaları anlamına geliyordu. Öbür yandan Osmanlı hükümeti Yunanistan ile sınır sorununu çözdükten sonra Prizren Birliği’ni dağıtmanın zamanı geldiğine kanaat ettiler. Derviş Paşa’nın komuta ettiği Osmanlı ordusu 1881 Martında Arnavutluk’a girmiş, Arnavut direnişini kırarak Malisor bölgesi dışındaki bütün bölgeleri ele geçirmiştir.5 Bu suretle birliğin birçok önde gelen liderleri tutuklanıp sürgüne gönderilirken, Prizren Birliği de ortadan kaldırılmış olunuyordu. Bununla birlikte Prizren Birliği’nin Arnavut sorununu uluslararası arenaya taşıyıp Büyük devletler nezdinde Arnavut davasına ilişkin bir algı oluşturmakla sonraki süreç için belirleyici bir rol oynadığı gözden uzak tutulmamalıdır. 1881 yılında Prizren Birliği’nin dağıtılmasından sonra Arnavut ulusçu hareketi yeraltına kaymıştır. Arnavut ulusçuluğu gelişimini -1902 yılına kadar- dil ve kültür sahasında devam ettirmiştir. Bu kültürel gelişim yurt içi kadar, yurt dışından da beslenmiştir. Dil ve kültür sahasında başlıca gelişmeler şöyledir: Arnavut Dilini Koruma Derneği’nin Drita Dergisi’ni çıkarması (1884), Katolik Arnavutlar için Avusturya ve İtalya tarafından okullar açılması, Bükreş’te kurulan bir yayınevinde Sami Frasheri (Şemseddin Sami) ve arkadaşları tarafından Arnavutça ders kitaplarının basılması, yine Sami Frasheri tarafından İstanbul’da okul kitapları basan ve yeni bir alfabe oluşturan “Arnavut Harfleri Topluluğu”nun kurulması, Korçe’de ilk Arnavut millî okulunun açılması (1887), İngiliz ve Amerikan Protestanlarının bir kız okulu açması (1898), Bükreş’te okul kongresinin toplanması (1898), Bükreş (1885), Bulgaristan (1892) ve Mısır (1896)’da Arnavut derneklerinin kurulması.


EmoticonEmoticon