ATATÜRK’ÜN VEFATININ UKRAYNA BASININA YANSIMALARI, THE REFLECTIONS OF ATATÜRK’S DEATH ON THE UKRANIAN PRESS - Tarihi Havadis

ATATÜRK’ÜN VEFATININ UKRAYNA BASININA YANSIMALARI, THE REFLECTIONS OF ATATÜRK’S DEATH ON THE UKRANIAN PRESS

ATATÜRK’ÜN VEFATININ UKRAYNA BASININA YANSIMALARI,  THE REFLECTIONS OF ATATÜRK’S DEATH ON THE UKRANIAN PRESS


İNGİLİZCE ÖZET
TARİHİ HAVADİS

The deaths of the people who make the history, affect the entire world. After the loss of a person who have done significant things for his country and the entire world, repercussions has been occurred at different countries. As one of the most important persons in the history, the death of Mustafa Kemal Atatürk at 10 November 1938 can be considered within this framework. The reflections of Atatürk’s death at the other countries were always wondered about by the Turkish public opinion and historians. Also some researches have been done about that subject. With the results of researches and compilations which had begun immediately after Atatürk’s death, in many countries, the attitude towards Atatürk’s death were examined. In addition to separate studies, many different texts which mention the bilateral relations have focused the aforementioned subject. One of the most important criteria for detecting the reflections of Atatürk’s death at other countries is the press of forenamed countries. The press, which was the most important intermediary and influencer of public opinion, is an important indicator for attitudes towards Atatürk’s death and Turkey for aforesaid state. In Turkey, many countries’ press was reviewed and this subject was broadly discussed. One of the countries which has been discussed and considered as important was the Soviet Union, which was the neighbor of Turkey and a friendly nation. The Soviet press was focused repeatedly within the scope of Moscow-centered newspapers related with the death of Atatürk. Recently, the attitudes of Azerbaijan Soviet Socialist Republic were added into these studies, which have already found important discoveries. In this study, the press of Ukrainian Soviet Socialist Republic, which was one of the most important pieces of the Soviet Union, would be studied carefully. The similarities and differences between Moscow’s central press and Kiev publishing would be tried to detect. Also, the results would be evaluated, in particular Turkish-Ukrainian relations and in general Turkish-Soviet relations. That’s why; Kiev-centered five newspapers were used in this study. The newspapers available in Kiev Vernadsky National Library and used are these: Bilsovik, Komunist, Proleterskaya Pravda, Sovetskaya Ukraina, and Visti. When the newspapers were scanned, 1 November 1938 took as the beginning date and 30 November 1938 as the end date. The results were chronologically evaluated the perspective of historical narrative.

TÜRKÇE ÖZET
TARİHİ HAVADİS

Tarihe mal olmuş şahsiyetlerin vefatları, tüm dünyada yankı uyandıran hadiseler olmuştur. Ülkesi ve dünya için önemli işler yapmış kişilerin kaybı, diğer ülkelerde de bir takım yansımalar yapmıştır. Tarihin gördüğü en önemli şahsiyetlerden birisi olan Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938 tarihinde vefatı da bu çerçevede değerlendirilebilecek bir kayıp olmuştur. Atatürk’ün vefatının diğer ülkelere yansımaları, Türk kamuoyu ile bilim insanlarınca sürekli merak edilmiş ve bu konuda çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Atatürk’ün vefatından hemen sonra başlayan araştırma ve derlemeler neticesinde, dünyanın pek çok devletinin Atatürk’ün ebediyete intikaline yaklaşımı tespit edilmiştir. Müstakil çalışmalara ek olarak, ikili ilişkilerin ele alındığı çeşitli metinlerde de bu konuya vurgular yapılmıştır. Atatürk’ün vefatının diğer ülkelere yansımalarının tespit edileceği en önemli kriterlerden birisi, hiç şüphesiz ilgili ülkelerin basını olmuştur. Dönemin en önemli medya aracı ve kamuoyu yönlendiricisi olan basın, ilgili ülkenin Atatürk’ün vefatı ve Türkiye ye olan yaklaşımı açısından önemli bir gösterge durumundadır. Türkiye de ilgililerce, bugüne kadar birçok ülkenin basını incelenerek konu geniş ölçekte ele alınmaya çalışılmıştır. İncelenen ve önemsenen ülkelerden birisi de dönemin dost ve komşu devleti Sovyetler Birliği’dir. Sovyet basını, Atatürk’ün vefatı ile alakalı olarak, Moskova merkezli yayın yapan gazeteler ölçeğinde çeşitli kereler mercek altına alınmıştır. Önemli tespitlerin yapıldığı bu çalışmalara son zamanlarda Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetinin yaklaşımları da eklenmiştir. Bu çalışmada ise Sovyetler Birliğinin en önemli parçalarından birisi olan Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyetinin basını incelenecektir. Moskova merkez basını ile Kiev yayıncılığı arasındaki benzerlik ve farklılıklar tespit edilmeye çalışılacaktır. Ortaya çıkan sonucun, Türk-Ukrayna ilişkileri özelinde ve Türk-Sovyet ilişkileri genelinde değerlendirilmesi yapılmaya çalışılacaktır. Bu sebeple çalışmada Kiev merkezli yayın yapan beş gazete kullanılmıştır. Kiev Vernadsky Ulusal Kütüphanesinde bulunan ve kullanılan gazeteler şunlardır: Bilsovik, Komunist, Proleterskaya Pravda, Sovetskaya Ukraina, Visti. Gazeteler taranırken başlangıç tarihi olarak 1 Kasım 1938 alınmış ve tarama işlemi 30 Kasım 1938 tarihine kadar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, kronolojik olarak tarih anlatım perspektifinden değerlendirmeye alınmıştır. 

GİRİŞ


Tarihe mâl olmuş şahsiyetlerin, vefatlarının diğer ülke basınlarına yansımaları konusunda Türkiye ve diğer ülkelerde çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Atatürk’ün vefatının dış basına yansımaları konusu ise Türkiye’de bu alanda üzerinde en çok çalışılan konulardandır. Bu konuda müstakil önemli eserler görüldüğü gibi ikili ilişkileri içeren çalışmalarda da dikkate değer vurgular görülebilmektedir. Bu noktadan hareketle, Atatürk’ün vefatının komşu Sovyetler Birliği basınında yansımaları konusu, Türkiye’de üzerinde hala çalışılan ve geliştirilmeye çabalanan alanlardan birisidir. Sovyet basını kavramı kendi içinde bir bütünlük göstermekle beraber zaman, mekân ve konu bakımından açıklamalar gerektiren bir kavramdır. Kavramın zaman boyutuna bakıldığında, Bolşeviklerin ve tabii ki bunun yanında Sovyetlerin iktidara geldikleri 25 Ekim (7 Kasım)1917 tarihi1 Sovyet basınının kuruluş tarihi olarak düşünülebilir. Fakat Sovyetler Birliği döneminde önemli sayılan, yüksek tirajlı, toplum tarafından çok okunan gazetelerin kuruluş tarihlerine bakıldığında, birçok gazetenin Bolşevik/Ekim devriminden önce yayın hayatına başladıkları görülmektedir. Örneğin, merkez Moskova’da yayınlanan Pravda gazetesinin ilk sayısının yayınlanma tarihi 22 Nisan (5 Mayıs) 1912, İzvestiya’nın 28 Şubat (13 Mart) 1917, Azerbaycan’da yayınlanan Bakinskiy Raboçiy gazetesinin ise Nisan (Mayıs) 1906’dır (Ağayev, 2010: 132). Lefke Üniversitesinden Elnur Ağayev’in yukarıda alıntılanan metin ile giriş yaptığı ve 2010 yılında Hacettepe Üniversitesi Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisinde yayınladığı çalışması, Atatürk’ün vefatına Sovyet basınının yaklaşımını, merkez Sovyet basını olarak zikredebileceğimiz, Moskova çıkışlı yayınlar üzerinden inceleyen değerli bir çalışmadır. Ağayev, çalışmasında Sovyetler Birliği basınının bir başka bakış açısını vermek açısından Azerbaycan Sovyet Cumhuriyetine bağlı çeşitli gazetelerden de yararlanmıştır. Elnur Ağayev’in bu tutumu, akla diğer Sovyet Cumhuriyetlerinde merkez Sovyet basınından farklı bir yaklaşım var mıdır? sorusunu getirmiş ve bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Rusya SSC haricinde, Sovyetler Birliğini oluşturan parçalar içerisinde en önemlilerden birisi şüphesiz Ukrayna SSC2 olmuştur. Bu nedenle de merkez Sovyet basını haricinde taranacak bölgenin tespitinde Ukrayna öne çıkmıştır. Kiev Vernadsky Arşivi ve Vernadsky Ulusal Kütüphanesinde, 1-30 Kasım 1938 tarihlerini içeren beş gazete taranmış ve sonuçları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu gazetelerden Bilsovik (Bolşevik), Komunist, Proleterskaya Pravda, Visti gazeteleri Ukraynaca yayınlanırken, Sovetskaya Pravda gazetesi ise Rusça yayınlanmıştır. Gazetelerin seçiminde, Ukrayna yerel gazeteleri olmalarının yanı sıra dönemin etkin ve okunan yayınları olmaları etkili olmuştur. Toplumun tüm kesimlerine hitap eden bahsi geçen gazeteler, dönemin Kiev merkezli bakış açısını gözlemlemek için önemli bir veri kaynağı hükmündedir. 


EmoticonEmoticon