Batı Kazakistan’da Sarmat Mezar Tipleri Tarihi Havadis - Tarihi Havadis

Batı Kazakistan’da Sarmat Mezar Tipleri Tarihi Havadis

Batı Kazakistan’da Sarmat Mezar Tipleri Tarihi Havadis

Tarihi Havadis


Coğrafi sınırlarını Batı Kazakistan ve tarihsel sınırını MÖ 6. - MS 4. yüzyıllar oluşturan bu çalışmada, öncelikle Sovyetler ve Bağımsızlık Dönemine ait yayınlanmış kitap ve makalelerin yanı sıra yayınlanmamış kazı raporlarının belli bir ölçüde tekrar gözden geçirilmesi ve bu sayede mevcut mezar tiplerinin belirlenerek bir arada sunulması amaçlanmıştır. Bununla birlikte mezar tiplerini genellikle yapısal açıdan incelemek, erken örneklerini saptamak, alt tiplere ayırmak, tanımını yapmak ve bazı mezarların kültürel sürekliliği üzerine tahminde bulunmak bu çalışmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Ayrıca belirlenmiş olan mezarların benzerlerini siyasi sınırlar içinde ve dışında kalan diğer bölgelerde aramak ve bunları harita üzerinde göstermek bu çalışmanın amaçları arasındadır. Ancak her şeyden önce belirtmeliyiz ki, bu çalışma, yukarıda belirtilmiş olan zaman aralığında görülen ölü gömme geleneğini inceleme ve hangi mezarın daha yoğun olarak kullanıldığını ortaya koyma amacı gütmemektedir. Dolayısıyla bu çalışmada yaklaşık bin yıllık bir süre diliminde (MÖ 6. - MS 4. yüzyıllar arası) Batı Kazakistan’da görülen ve bu coğrafi tanıma bağlı olarak Sarmat adı altında genelleştirilen mezar tiplerinin çerçevesi çizilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçlara yönelik olarak taradığımız çeşitli yayınlarda kazıcıları tarafından tanımı yapılan “плечевой/pleçevoy”, “подбойный/podboyni” (Smirnov 1964: 81), “канавочный/kanavоçni” (Kadırbaev 1984: 89), “нишевая/nişevaya” (Bagrikov 1966: 3-9) ve “дромосовый/dromosovi” (Jelezçikov ve Kriger 1977: 72) gibi mezarlar ile tarafımızdan tanımı yapılan basit mezarla birlikte toplam 6 mezar tipi belirlenmiştir. Yukarıdaki Rusça tanımlamaların mezar özelliğini tam yansıtır bir biçimde Türkçeye çevirisi bu çalışmanın en önemli aşamasını oluşturmuştur. Pleçevoy, kanavоçni, nişevaya, dromosovi gibi tanımlamaların çevirisi (omuzlu, karıklı, nişli, dromoslu) mezar özelliğini tam yansıtırken podboyni tanımlamasının çevirisi (direkt çevirisi; astarlı) söz konusu mezar tipini pek yansıtmamaktadır. Bu yüzden çalışmada “podboyni” mezarı tipini yapısal özellikleri dolayısıyla sapma mezar şeklinde tanımladık. Ayrıca sapma mezarların yapısal açıdan birkaç alt tipe ayrılabileceğini fark ettik. Bunu göz önünde bulundurarak sapma mezarları bütünleşik de olsa basit, basamaklı, çift ve ortadan sapma şeklinde alt tiplere ayırdık. Bununla birlikte karıklı mezarları da yüzey karıklı ve çukur karıklı olarak ikiye ayırdık. Fakat bu çalışma elimizdeki mevcut kaynaklar ölçüsünde gerçekleştirildiği için belirlenmiş olan 6 mezar tipinin yeni gelişmelere, değişimlere açık olduğunu ve bunlara yenilerinin eklenebileceğini de belirtmek gerekir. Bu çalışmada ilk önce, Batı Kazakistan’ın coğrafi konumu, Sarmatlar’ın ortaya çıkışı ile kültürü ana hatlarıyla ele alındıktan sonra kurgan tanımı üzerinde durulmuştur. Bu noktada kurgan ile kurganın içindeki ölünün yatırıldığı mezarın ayrı kavramlar olup birbirini tamamlayan arkeolojik unsurlar olduğunu belirtmek gerekir. Kurgan tanımından sonra kazı raporları ve diğer kaynaklar üzerinden belirlenmiş olan mezar tipleri, genellikle mimari özellikleri ön plana çıkartılarak karşılaştırmalı bir şekilde incelenmiştir.


EmoticonEmoticon