Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’ndan TÜBİTAK’ın kuruluşuna sanayi üniversite münasebetlerine teknoloji bağlamında bir bakış Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis - Tarihi Havadis

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’ndan TÜBİTAK’ın kuruluşuna sanayi üniversite münasebetlerine teknoloji bağlamında bir bakış Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis


Tarihi-i Havadis, Tarihi HavadisBirinci Beş Yıllık Sanayi Planı’ndan TÜBİTAK’ın kuruluşuna sanayi üniversite münasebetlerine teknoloji bağlamında bir bakış Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis 

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’ndan TÜBİTAK’ın kuruluşuna sanayi üniversite münasebetlerine teknoloji bağlamında bir bakış Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis 



hazırlanmasından TÜBİTAK’ın kuruluşuna (1963) kadar geçen kırk senelik süreçte, büyük sanayi tesislerinin teknolojisi odağında örneklere yer vererek sanayi-üniversite ilişkilerini aydınlatmaya çalışacaktır. Konu, ekonomi politikalarının merkezinde yer alan BBYSP ile 1950 arası dönem ve 1950’den TÜBİTAK’ın kuruluşuna dek olan dönem olmak üzere iki kısımda incelenmiştir. Zira ekonomi politikalarına bağlı olarak 1950’ler başları ile birlikte sanayide yaşanan dışa açılımla birçok sanayi sahasında ileri teknolojiler ülkeye gelmiştir. Çalışma, 1930’lar ile başlatılmıştır: Türk Sanayii’ndeki büyük üretim tesislerinin çoğunluğunun kurulmaya başlandığı BBYSP dönemi ile 1933 Atatürk Üniversite Reformu bu yıllara tekabül etmektedir. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934-38) ile 1950 arası sanayiüniversite münasebetleri Cumhuriyet’in kurulduğu yıllarda en basit ihtiyaçlar dahi yurt dışından temin edilmektedir.2 Bu nedenle yurtiçi üretimin yapılmasının öne çıkması beklenilen bir neticedir. Zira Cumhuriyet’in ilk döneminde devlet, Millî Sanayi’nin kendi elinde olgunlaşması gayesini gütmüş, bu istikamette planlar hazırlamış, koruyucu tedbirler almış, mevzuat yayımlamıştır. Devlet, 1930’larda Sümerbank, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (MTA), Türkiye İş Bankası Anonim Şirketi, Etibank gibi müesseseleriyle Millî Sanayi’nin tesisine girişmiştir. BBYSP ise bu sürece temel teşkil etmiştir. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. eski müşavirlerinden Turgut Noyan; gerek hususi sermaye gerekse teknik personel yetersizliğinden ötürü devletin bu plan ve akabindeki İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı (İBYSP) vasıtasıyla sanayiye önderlik ettiğini yazarak, 3 devletin sanayi kurmaya neden giriştiğini bir bakıma gerekçelendirmiştir. BBYSP döneminde planlanan 43.953.000 Türk Liralık yatırımın 39.978.000 Türk Liralık kısmı Sümerbank’a tahsis edilmiştir. İBYSP ise ekseriyetle ülkenin enerji kaynaklarını işletmeyi hedef tutmuş, bu hedef doğrultusunda Etibank kurulmuştur.4 Devletin kurduğu bu iki bankanın Türk Sanayii’nin tesisindeki ağırlığı öyle fazla olmuştur ki, bunların sermayesiyle Sümerbank, BBYSP çerçevesinde kurulması planlanan fabrikaların inşa ve işletme işleriyle uğraşmak üzere vücuda getirilmiş bir finans ve idare müessesesidir. Devlete ait ve devlet eliyle kurulacak bütün endüstri müesseselerinin etüt ve projelerini hazırlamak, bunları kurmak ve idare etmek, faydalı endüstriyel teşebbüslere iştirak veya bunlara kredi temin etmek Sümerbank’ın görev ve yetkileri arasında yer almıştır.6 Ayrıca, 3 Haziran 1933 tarih ve 2262 sayılı Sümerbank Kanunu gereğince; memlekete ve kendi fabrikalarına lüzumlu olan teknik personeli yetiştirmek görevi de Sümerbank’a verilmiştir.7 Bu yükümlülüklerden görülüyor ki, tüm endüstri kollarında görevlendirilen Sümerbank, Türk Sanayii’ni temsil eden bir çatı hüviyetine bürünmüştür. Farklı endüstrilere giren Sümerbank, 1933’den 1943’e değin 10 senede birçok fabrika tesis etmiş, evvelce kurulan fabrikaların tevsi işlerini sürdürmüştür. Örneğin, 1943’e gelindiğinde, İsviçre’ye yeni ve tam teçhizatlı bir iplik fabrikası ısmarlanmış, Gemlik’te kurulması düşünülen ve etütleri yapılmış ‘Sülfür dö Karbon Tesisi’ için lüzumlu makine ve tesisat da İsviçre’ye sipariş edilmiştir. Ayrıca, Gemlik Sunğipek Fabrikası’nın randımanını ve rantabilitesini artırmak gayesiyle İsviçre’ye makine ve tesisat siparişi verilmiş, Karabük Fabrikası için kurulmasına karar verilen oksijen tesisatının makine ve malzemesi de yine İsviçre’ye sipariş edilmiştir.8 Fabrikalar tesis etmenin yanı sıra, Sümerbank kuruluşundan itibaren eğitim faaliyetlerine de girişmiş, gerek yeni kurulacak gerekse mevcut teknoloji alanlarındaki yeni gelişmelerin izleyebilmek için yurt dışına burslu öğrenci göndermiştir. 1942’ye dek sadece yabancı memleketlere öğrenci gönderen Sümerbank, 1942 ile birlikte Türkiye’de de talebe okutma işine girişmiştir.9 1943 senesinde ise Almanya, Amerika, İngiltere ve İsviçre’de toplam 72 ve Türkiye’deki yüksek mektepler ile sanayi tesislerinde 81 olmak üzere toplam 153 talebe Sümerbank adına tahsil görmektedir.  




EmoticonEmoticon