İNGİLTERE’DE ON YEDİNCİ YÜZYIL DEVRİMLER ÇAĞI VE PARLAMENTARİZMİN GELİŞİMİ DOĞRULTUSUNDA BÜTÇE HAKKI - Tarihi Havadis

İNGİLTERE’DE ON YEDİNCİ YÜZYIL DEVRİMLER ÇAĞI VE PARLAMENTARİZMİN GELİŞİMİ DOĞRULTUSUNDA BÜTÇE HAKKI

İNGİLTERE’DE ON YEDİNCİ YÜZYIL DEVRİMLER ÇAĞI VE PARLAMENTARİZMİN GELİŞİMİ DOĞRULTUSUNDA BÜTÇE HAKKI


Bütçe, kamu kurum ve kuruluşlarının yıllık gelir ve giderlerini sistematik olarak içerisinde barındıran bir belgedir. Bütçe kavramı, Batı Avrupa’da 17. ve 18 yüzyılda kullanılmaya başlanmıştır. Bütçe hakkı kavramı ise siyasal iktidarı elinde bulunduran hükümetin bütçede yer alan gelir ve harcamaları tayin, kullanma ve denetim yetkisinin halkın egemenliğine dayalı demokratik bir rejimde parlamentonun temsili olarak yerine getirmesidir. Batı Avrupa’da temel hak ve özgürlüklerin kazanılması ve bu yolda gösterilen çaba ile demokrasinin güçlenmesi, kapitalizmin kurumsallaşması, modern ulus-devletlerin doğuşu ve feodal toplum düzeninin dönüşümü arasında büyük bir ilişki bulunmaktadır. Genel olarak kapitalizm ile birlikte parlayan kentli orta sınıf-burjuvazi, bu mücadelenin ana öznelerinden birini oluşturmaktadır. Avrupa devletlerinin sözü edilen gelişmesinde ve dönüşümünde burjuvazinin önemli payı bulunmaktadır. İngiltere, diğer Avrupa devletlerinde olduğu gibi monarşi ile idare edilen bir devletti. Ancak bu ülkede demokrasi ve parlamentarizme giden yol diğer ülkelere nazaran daha önce gerçekleşmiştir ve bu hususta İngiltere, diğer dünya ülkelerine örnek olmuştur. İngiliz siyasi tarihi incelendiğinde bütçe hakkı kavramının da özellikle 17. yüzyılda kral ve parlamento arasında gerçekleşen otorite mücadelesinin sonucunda meydana geldiği görülmektedir. Nitekim İngiltere’de 17. yüzyılda doruk seviyesine ulaşan siyasal, ekonomik ve toplumsal nitelikli devrimler, zaman içerisinde vergilerin toplanması ve tasarrufuna ilişkin konuların parlamentonun denetimine girmesini sağlamıştır. Bu bağlamda, İngiltere’de bütçe hakkının doğuşu ve parlamentarizmin gelişimi arasında da doğrusal bir bağlantı bulunmaktadır. Bu çalışmada temel amaç, İngiltere’de 17. yüzyılda oluşmaya başlayan parlamentarizm ve bütçe hakkı arasındaki doğrusal bağlantıyı, aynı dönemde patlak veren devrimlerle ya da devrim çağı ile ilişkilendirmek ve böylece devrimler ve bütçe arasında köprü kurmaktır. Bu bağlamda çalışmanın amacı çerçevesinde öncelikli olarak bütçe ve bütçe hakkı kavramları açıklanmış, ikinci olarak ele alınan döneme kadar İngiliz siyasi tarihi ifade edilmiş ve son olarak da 17. yüzyıl devrimleri doğrultusunda parlamentarizmin gelişimi ve bütçe hakkı bütünselliği kurulmuştur.