Joseph Bornmüller’in (1862-1948) Anadolu’da Bitki Toplama Gezileri Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis - Tarihi Havadis

Joseph Bornmüller’in (1862-1948) Anadolu’da Bitki Toplama Gezileri Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis

Joseph Bornmüller’in (1862-1948) Anadolu’da Bitki Toplama Gezileri Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis
Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis
Prof.Dr.rer.nat.h.c. Joseph Nicolaus Bornmüller (1862-1948), Yakındo ğu florası üzerinde çalışmış olan bir Alman botanist ve bitki toplayıcısıdır.Yaşamında 30 kadar bitki toplama gezisi yapmış, bu arada 1886- 1929 yılları arasında birkaç kez Anadolu’ya gelmiş, aralarında İç ve Batı Anadolu’dan toplanmış 160 kadar tipörnek bulunan zengin bir Anadolu bitkileri koleksiyonu oluşturmuştur. Botanik araştırmalarının sonuçlarını yayımlamış bir araştırıcıdır. Türkiye koleksiyonu, Edinburgh’da P.H.Davis’in (1918-1992) editörlü ğü altında yayımlanmış olan Flora of Turkey and the East Aegean Islands adlı eserin hazırlanmasında vazgeçilmez bir kaynak olmuştur. Yaşam Öyküsü J. Bornmüller’in yaşam öyküsü, botanik gezileri, çalışmaları v.s. hakkında bilgi veren makaleler, ansiklopedi sayfaları, internet siteleri vardır. Biz burada onu tanıtan iki makaleden (Schwarz 1938, Wagenitz 1960) faydalandık. İlaveten, bilhassa gezilerini takip edebilmek için, Index Herbariorum, Collectors’a (Lanjouw ve Stafleu 1954) ve daha sonra da Flora of Turkey’deki (1965-2000) Bornmüller’in örnek kayıtlarına başvurduk. J.Bornmüller, 6 Aralık 1862’de Hildburghausen’de (Thüringen) do ğdu. Liseyi tamamladıktan sonra, 1880’de Postdam-Wildpark’daki bahçecilik okulunu bitirdi. Weimar’da, Thüringische Botanische Verein’ın (Thüringen Botanik Derne ği, kur.1883) kurucusu olan C. Haussknecht (1838-1903) ile birlikte çalıştı. Haussknecht de, Yakındo ğu florası ile ilgileniyordu. Bornmüller’den evvel iki kez (1864-1866 ve 1866-1869) Yakındo ğu’ya gelmiş, Suriye, Mezopotamya, Güneydo ğu Anadolu, Kuzey Irak, İran’dan örnek toplamıştı (Baytop 2007/2008). Eczacı ve botanist olan Haussknecht’in zengin bir herbaryumu ve kitaplığı vardı. 1896’da koleksiyonlarını müstakil bir binaya yerleştirerek, “Herbarium Haussknecht” adı altında araştırıcıların hizmetine açtığı zaman, Bornmüller’i herbaryuma kurator olarak atadı. Bornmüller bu görevde 1938’e kadar kaldı. Haussknecht 1903 yılında vefat etti ği zaman, * İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi 104 Osmanlı Bilimi Araştırmaları X/2 (2009) Bornmüller, Thüringen Botanik Derne ği’nin başkanlığını (1903-1925) da üstlendi. Bornmüller, Yakındo ğu florası ile ilgili ilk gezisini 1886’da Balkanlar’a yaptı. Sırbistan üzerinden Do ğu Bulgaristan’a geldi ve Anadolu’ya geçerek Uluda ğ’a (Bursa) çıktı. 1887-1888’de, Belgrad Botanik Bahçesi’nde bahçe şefi olarak çalıştı, Sırbistan’dan örnek topladı. 1889 ve 1890’da, Anadolu’ya geldi. Amasya’yı merkez yaparak bu bölgeyi ve yakın illeri araştırdı. 1891’de P. Sintenis (1847-1907) ile birlikte Yunanistan’da dolaştı. 1891 sonlarında yola çıkarak, 1892-1893’te İran ve Mezopotamya’dan ve bu arada Orta ve Do ğu Anadolu’dan örnek topladı. 1897’de Suriye ve Filistin’de idi. 1899’da, tekrar Anadolu’ya geldi, Amasya-Bilecik-Mudanya-Bursa yolu ile geldi ği Uluda ğ’dan (Bursa) ve ardından Sultan da ğlarından (Konya, Afyon) zengin bir koleksiyon oluşturdu. 1902’de ikinci kez İran’a gitti ve Elbruz da ğına çıktı. 1906’da Batı Anadolu’da İzmir, Manisa ve Aydın illerinden örnek topladı. 1908’de Mısır’a gitti. 1910’da Lübnan ve Antilübnan’da; 1911’de Dalmaçya’da; 1912’de Romanya’da; 1917 ve 1918’de Sırbistan ve Makedonya’da; 1926’da Yunanistan ve Orta Ege adalarında gezdi. 1929’da Anadolu’ya geldi ve Bilecik, Çankırı, Ankara illerinden çok miktarda örnek topladı. 1932’de araştırmalarını Yugoslavya’da; 1933’te Kuzey Afrika’da Trablusgarp ve Sirenaik’te sürdürdü. 1938’de Ni ğde’den (Alada ğ) ve 1939’da Amasya’dan (Akda ğ) kendisine getirilen örnekler, onun Anadolu’dan elde etti ği son örnekler oldu. Yakındo ğu’ya yaptığı araştırma gezileri dışında, Bornmüller, Avrupa’yı da (Almanya, Avusturya, İsviçre, İtalya, Alp da ğları, Norveç, Madeira ve Kanarya adaları) gezdi. Bu arada, Rus Devleti’nin tertip etti ği 1933 Do ğu Türkistan gezisine de katılmak fırsatını buldu. Sonuç olarak diyebiliriz ki, 1886-1929 yılları arasında, Bornmüller Yakındo ğu’ya 20 kadar araştırma gezisi yapmış ve bu gezilerinden 5’inde (1889, 1890, 1899, 1906, 1929 gezileri), Anadolu florasını tanımak amacıyla, sırf Anadolu’ya gelmiştir. Di ğerlerinin bir kısmında Anadolu yolun üzeri veya yakını oldu ğu için, Anadolu’dan da örnek toplamıştır. Ömrünce yapmış oldu ğu botanik geziler, herhalde 30’dan az de ğildir. Gezileri dışında, Weimar’daki Haussknecht Herbaryumu’nda masa başında oldu ğu zamanlarda, Bornmüller topladığı örnekleri inceledi, kendisine getirilen koleksiyonlarla ilgilendi, araştırma sonuçlarını yayımladı. 1918’de Saksonya Büyük Dükü ona Profesör ünvanını verdi. 1942’de Goethe madalyası ile onurlandırıldı. 1943’te Jena Üniversitesi (Friedrich-Schiller Üniv.) onu Dr.rer.nat.h.c. ünvanı ile ödüllendirdi. 19 Aralık 1948’de Weimar’da vefat etti. Eşi Frida Amelung ile 1895’te evlenmişti. 


EmoticonEmoticon