Kuzey Anadolu’da Amerikalı Bir Bitki Toplayıcısı: Carl Tobey (1918-1991) - Tarihi Havadis

Kuzey Anadolu’da Amerikalı Bir Bitki Toplayıcısı: Carl Tobey (1918-1991)

Kuzey Anadolu’da Amerikalı Bir Bitki Toplayıcısı: Carl Tobey (1918-1991)


Tobey’nin hangi tarihlerde nerelerde gezdi ği ve gezilerde topladığı örnekler hakkında bilgi edinmek için, Flora of Turkey’de (1965-2000) yer alan örneklerinin kayıtlarını gözden geçirdik. Bu eserde Tobey’nin 1140 kadar örne ğinin kayıtlı oldu ğunu gördük. Örnek kayıtlarından faydalanarak, Tobey’nin Zonguldak’tan Erzurum’a kadar Türkiye’nin 14 kuzey ilinden örnek toplamış oldu ğunu saptadık: Zonguldak, Kastamonu, Sinop, Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Çorum, Amasya, Tokat, Sivas, Gümüşhane, Bayburt, Erzurum. Örneklerin büyük bir kısmı daha ziyade Samsun ve Samsun’a komşu illerden toplanmıştır. Tobey’nin Flora’ya girmiş örneklerinin hepsi numaralıdır, fakat ne yazık ki ancak 9 örnekte bir tarih bulunmaktadır. Bu nedenle, Tobey’nin hangi tarihlerde nereleri gezdi ğini, takip etti ği yolu, Flora’daki kayıtlardan saptamak mümkün olamamıştır. Tarih taşıyan bu 9 örne ğe göre, Tobey, 2 Haziran 1964’te Erbaa’da (Tokat), 10 Haziran 1964’te Borabay’da (Amasya), 5 A ğustos 1965’te Karagöl’de (Giresun), 25 Mart 1966’da Erbaa Çatalan arasında (Tokat), 23 Nisan 1966’da İnceburun’da (Sinop), 29 Haziran 1966’da Sivas Taşlıca arasında (Sivas), 1 Haziran 1967’de Karabük Keltepe yolunda (Zonguldak), 11 Mayıs 1969’da Kargı’dadır (Sinop). Tobey’nin Kuzey Anadolu’nun neresinden ve hangi tarihlerde örnek toplamış oldu ğu hakkında gene birkaç bilgi verebilecek ikinci bir kaynak, onun İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Herbaryumu’nda (ISTE) saklı bulunan 57 örne ğidir (Baytop 2004). Bu örneklerin etiket kayıtlarından faydalanarak, yukarda verdi ğimiz bilgilere aşağıdakileri ilave ediyoruz. Tobey, 1 Haziran 1967’de Keltepe’de (Zonguldak), 19-21 Haziran 1967’de Trabzon, Gümüşhane, Erzurum yörelerinde, 5 Temmuz 1967’de Erbaa’da (Tokat), 14 A ğustos 1967’de Yıldız da ğındadır (Sivas). 1964 ve 1965 tarihli örnekler Samsun ili içindedir. Bu incelemelerden çıkardığımız bir sonuç, Tobey’nin 1964, 1965, 1966, 1967 ve 1969 yıllarında örnek topladığıdır. Vegter (1988), onun 1963’ten itibaren bitki topladığına işaret etmiştir, fakat hangi yıla kadar bu faaliyetini sürdürdü ğünü bildirmemiştir. Cullen (1967), Tobey’nin örneklerinin 1963-1966 yıllarında, Samsun, Sinop, Ladik, Ordu, Giresun ve Sivas’tan toplamış oldu ğunu ve örneklerin E ve ISTO’da saklı bulundu ğunu kısaca yazmıştır. Bitki koleksiyonu Tobey botanist de ğildir, fakat botanik konusunda pratik bilgisi vardır. Bitki yetiştirmiş, bahçe düzenlemiştir. Ziraatten anlamaktadır. İyi bir bitki toplayıcısıdır. Topladığı örnekleri kendi tayin etmemiş, botanik ile ilgili bir yayın yapmamıştır. Topladığı örnekleri, Türkiye bitkilerini tanıtan bir eser hazırlamakta olan P.H.Davis’in emrine vermiştir. Bu nedenle orijinal koleksiyonu Edinburgh Herbaryumu’ndadır (E). Vegter’den (1988) ö ğrendi ğimize göre, Kew Herbaryumu (K) ve İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Herbaryumu’nda (ISTO) da örnekleri vardır. Fakat örnek sayıları hakkında bilgi verilmemiştir. Bu üç herbaryuma ilaveten, İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Herbaryumu’nda (ISTE), Tobey’nin 57 örne ğinin mevcut oldu ğunu biliyoruz (Baytop 2004). ISTE’deki Tobey örnekleri, P.H.Davis’in 1972 yılında ISTE’ye göndermiş oldu ğu mübadele örnekleri arasında gelmiştir. Bu örneklerin ço ğunlu ğu 1967 tarihlidir, biri üzerinde 1964, ikisi üzerinde 1965 tarihi vardır. Etiket kayıtları düzenli ve yeterlidir. ISTO’daki Tobey örneklerinin sayısı 982’dir. ISTO’da Tobey örneklerinin bulunuşunu ve sayısının yüksek oluşunu memnuniyetle karşılıyoruz. Samsun’da Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde 1982’de kurulmuş olan Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Herbaryumu’nda (OMUB) Tobey’nin herhangi bir bitki örne ği bulunmamaktadır. Flora of Turkey’de yer almış Tobey örneklerinin numaraları gözden geçirildi ğinde, onun bütün örneklerinin tek bir sıra halinde numaralanmamış oldu ğu anlaşılır. Zira birbirine yakın küçük sayıları, birbirinden uzak iki ilin üzerinde görebiliyoruz, örne ğin Sinop’tan No.6 ve Samsun’dan No. 9 gibi. Yüksek numaralar arasında da aynı durum vardır, Sinop’tan No.2779 ve Çorum’dan No.2794 gibi. Fakat tarihsiz kayıtlar karşısında, Tobey’nin hangi gezisine başlarken örneklerini yeni baştan numaralamaya başladığını saptamak imkanı yoktur. Ancak yüksek numaraların çoklu ğu onun topladığı örnek sayısının yüksek oldu ğunu ima etmektedir. Bu sayının 6000’in üzerinde olabilece ğini düşünüyoruz. Do ğruya en yakın rakamlar, ancak onun Edinburgh Herbaryumu’nda bulunan koleksiyonunun incelenmesiyle ortaya çıkabilir.



EmoticonEmoticon