Tarihi Havadis / KAHRAMANLIK MİTOSU VE ARKETİPSEL SEMBOLİZM BAĞLAMINDA HÜSN Ü AŞK - Tarihi Havadis

Tarihi Havadis / KAHRAMANLIK MİTOSU VE ARKETİPSEL SEMBOLİZM BAĞLAMINDA HÜSN Ü AŞK

Tarihi Havadis / KAHRAMANLIK MİTOSU VE ARKETİPSEL SEMBOLİZM BAĞLAMINDA HÜSN Ü AŞK




Mit, sözlükte: 1. Tarih öncesine ve kahramanlık devirlerine ait destansı ve masalsı hikâye, efsane, üstûre, hurâfe. 2. Efsaneye karışmış kavram veya kişi (Doğan, 1996: 778) gibi anlamlara gelir. Köken olarak Yunanca masal, hikâye demek olan mitos (mythos) ve söz anlamına gelen logos kelimelerinden türetilmiştir. Bütünleyici olması açısından aşağıdaki tanım önemlidir: ‘‘Mitoloji, çok eski zamanlarda gelmiş ve yaşamış olan ulusların inandıkları tanrıların, kahramanların, perilerin, devlerin hayat ve maceralarından bahseden mitler ve hikâyelerdir. Aynı zamanda Mitoloji; gerçek hayata uymayan bu efsanevi hikâyelerin, masalların nasıl doğduğunu, nasıl geliştiğini, güzelleştiğini ifade ettikleri anlamı, inancı ve bu alanda yetişen bilginlerin düşüncelerini bildiren bir (ilim) dir.’’ (Can, 1970: 1). Son yüzyılda yapılan bazı çalışmalar2 mitlerin sadece medeniyetlerin inançları ve yaşam tarzları hakkında bilgi vermediğini, bu kültürel mirasın simgesel taşıyıcılığını yapmaları dışında hem toplumu oluşturan birey için hem de bireylerden meydana gelen toplum için çok daha fazlasını ifade ettiğini ortaya koymuştur. Mitlerin toplumların yaşam biçimlerinin, kültürlerinin somut örnekleri olduğu gerçeğine bu araştırmalarda dikkat çekilmiştir. Bu makalede Şeyh Galib (ö.1799)’in kaleme aldığı Hüsn ü Aşk mesnevisinin kahramanı Aşk’ın ‘‘James Joyce (ö.1941)’nin tabiriyle bir edebi eser monomitinin’’ yolculuğu aşamalara ayrılarak ele alınacaktır. Aynı zamanda mitlerin edebî eserlerde ifade ettiği sembolik ve psikolojik anlam üzerinde durulacaktırYakın dönem psikoloji psikologlarından ve analitik psikolojinin kurucularından olan Sigmund Freud (ö.1939), bilinçaltı kavramını ortaya atarak insan davranışlarının altında anıların, bastırılmış istek ve dürtülerin olduğunu ileri sürmüş ve insan davranışlarının bu istek ve dürtülerin etkisi altında gerçekleştiğini iddia etmiştir (Cüceloğlu, 1997: 409). Freud’un çağdaşı ve arkadaşı olan Carl Gustav Jung, insan davranışlarının etkileyicisi olarak kişisel bilinçdışının yanında insanlığın bütün evrensel birikimini içinde barındıran Kolektif Bilinçdışı kavramını ortaya atmıştır. Jung’un kuramını açıkladığı Analitik Psikoloji adlı kitabındaki şu bölüm önemlidir: ‘‘Ruh, hem bilinci, hem de bilinçdışını içerir. Bilinç ile bilinçdışı, birbirine karşıttır, aynı zamanda birbirini tamamlayan iki alandır. Ben ise her iki alana doğru uzanır. Bilinç alanı, bilinçdışına göre daha dar, daha küçüktür. Bir ada düşünelim: Adanın suyun yüzünde görülen bölümüne bilinç diyelim, suyun altında kalan bölümü kişisel bilinçdışı, yeryüzüne oturan tabanı ise, ortak bilinçdışı olsun. Bilincin ortasında ben oturur, ‘’bilincin öznesidir’’. Bilinç, ruh içeriğinin ben ile ilişkisini sürdüren işlev ya da eylemdir. Dış ve iç dünyamızdaki bütün yaşantılarımız, algılanabilmeleri için Ben’den geçmek zorundadırlar. Bilincimiz, aynı anda birçok şeyi bir arada tutamaz. Kişisel bilinçdışımız bir hazne gibidir, içeriğine her zaman başvurulabilir, gerektiğinde de bilinç düzeyine çıkartılabilir; kişisel bilinçdışı aynı zamanda, bastırdığımız, içimize attığımız yaşantıları da kapsar. Kişisel bilinçdışı, demek ki, unutulmuş, bastırılmış, bilinçdışı tarafından algılanan, düşünülen ve duyulan nesneyi kapsar. Ortak bilinçdışındaysa kişiye özgü algılamalar söz konusu değildir. Ortak bilinçdışının içeriğini, bireysel bilinçdışımızın kendinin edindiği şeyler oluşturmaz; kalıtımsal bir olgu, soydan gelen bir beyin yapısı sorunudur bu. Aslında bütün insanların, belki de hayvanların bile paylaştıkları bir mirastır; bireysel ruhun temelidir. Bilinçdışı, bilinçten çok daha önce doğmuştur. İnsanın temel davranışlarının bilince dayandığı düşüncesi yanlıştır. Yaşamımızın büyük bölümünü bilinçdışında geçiririz, ya uyuruz ya da düş kurarız. Yaşamımızdaki her durumda bilincimiz bilinçdışına bağlıdır, yadsınamaz bu


EmoticonEmoticon