Tarihi Havadis/1. 1961 Anayasası Halk Oylaması Öncesinde Gelişmeler - Tarihi Havadis

Tarihi Havadis/1. 1961 Anayasası Halk Oylaması Öncesinde Gelişmeler

Tarihi Havadis/1. 1961 Anayasası Halk Oylaması Öncesinde Gelişmeler
Bireylerin siyasete katılmaları siyasal yaşamın modernleşmesinde büyük öneme sahiptir. XIX. yüzyıldan itibaren batı siyasal sistemlerinde siyasal katılmanın genişlemesi iki yönde gelişme göstermiştir: seçme-seçilme haklarının giderek genişlemesi sonucunda genel oy kurumunun yaygınlaşması ve siyasal yaşamın bireysel aşamadan örgütlü biçime geçmesi sürecidir. Bu aşamada siyasal partiler ortaya çıkmış, siyaset, partiler arası ilişkilerin kesiştiği noktada oluşmaya başlamıştır. Türk siyasi tarihinin ilk anayasası II. Abdülhamit döneminde 23 Aralık 1876’da kabul edilen Kanun-i Esasi olmuştur. Fakat 1877- 1878 Osmanlı-Rus savaşının ardından meclis faaliyetlerine ara verildi ve ancak 1908’de II. Meşrutiyetin ilanı ile Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girmiştir. Bağımsızlık mücadelesinin verildiği günlerde ise hâkimiyetin millete ait olması esasına dayalı ilk anayasa olan 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu TBMM tarafından kabul edilmiştir. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilan edilmesi sonrasında ise 1921 anayasasında değişikliğe gidilerek 20 Nisan 1924’te yeni anayasa yürürlüğe girmiştir. 27 Mayıs 1960’a kadar 36 yıllık süre içerisinde 1924 anayasası 7 kez değiştirilmiş olup, Milli Birlik Komitesinin ülke idaresini ele almasından sonra 12 Haziran 1960 tarihli geçici bir anayasa kabul edilmiştir. Kurucu Meclis tarafından yeni bir Anayasa tasarısı hazırlanmış ve 9 Temmuz 1961’de halk oylamasına sunulmuştur. Türkiye, 1961’den bu yana 6 kez halk oylaması için sandık başına giderek anayasal düzenlemelere ilişkin tercihini ortaya koymuş, bu halk oylamalarının beşinden evet oyu çıkarken, tercihine müracaat edilen Türk halkı sadece 25 Eylül 1988’de yapılan Türkiye’nin dördüncü halk oylamasına hayır oyu vermiştir1 .1961 Anayasası, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi öncesinde ülkede meydana gelen gelişmelerin sonucudur.2 Yeni bir anayasanın ortaya çıkış nedenlerini değerlendirebilmek için öncesinde süregelen toplumsal ve tarihsel gelişmelerin özellikleri önem taşımaktadır. Bu nedenle de 27 Mayıs 1960 tarihine yakın süreçte yaşanan gelişmeler önemlidir.3 Askeri müdahalenin öncesinde Tahkikat Komisyonunun kurulmasının ardından İstanbul’da öğrencilerin katıldığı gösteriler yapılmış ve ertesi günü Ankara’da da gösteriler olmuştu.4 Başkentte gösteriler daha sonraki günlerde de devam etti. Bu yüzden 29 Nisanda Ankara ve İstanbul’da sıkıyönetim ilan edildi. 5 Türkiye’de halk oylamasının ilk kez uygulandığı 1961 yılında ülke yakın bir geçmişte önemli bir tarihi olayı, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesini henüz yaşamıştı. Askeri idare, Demokrat Parti hükümetini iktidardan alarak, Milli Birlik Komitesi (MBK) adına ülke yönetimine el koymuştu. 27 Mayıs 1960 askeri darbesi sonrasında durdurulan siyasal yaşam, Ocak 1961 tarihinde Milli Birlik Komitesi’nin yeni siyasi partilerin kurulmasına izin vermesiyle kısmen de olsa yeniden canlanmaya başlamıştı. Daha önce kurulmuş olan Cumhuriyet Halk Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi ile birlikte yeni kurulan iki parti de faaliyet göstermeye başladı. Kurulan yeni partilerden biri Ragıp Gümüşpala’nın başkanlığını yürüttüğü Adalet Partisi diğeri ise Ekrem Alican’ın başkanlığını yürüttüğü Yeni Türkiye Partisi idi. MBK referandum tarihi olarak 9 Temmuz 1961 tarihi belirlenmiş6 ve 22 Haziran - 6 Temmuz arasında sürdürülecek referandum kampanyası faaliyetlerinin yürütülmesini kararlaştırılmıştı. Bu tarih aralığında anayasa dışındaki konulara değinilmeyecekti.


EmoticonEmoticon