Türk Bilim Tarihinin Gelişimine Tanıklık: Adnan Adıvar - George Sarton Mektuplaşmas ı Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis - Tarihi Havadis

Türk Bilim Tarihinin Gelişimine Tanıklık: Adnan Adıvar - George Sarton Mektuplaşmas ı Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis

Türk Bilim Tarihinin Gelişimine Tanıklık: Adnan Adıvar - George Sarton Mektuplaşması Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis 
Tarihi-i Havadis, Tarihi Havadis



Bilim tarihinin kurucusu George A.L. Sarton (1884-1956) ile Abdülhak Adnan Adıvar (1882-1955) arasındaki mesleki ilişki üzerine çok kısa bir de ğerlendirme, G.Sarton tarafından A.Adıvar’ın ölümünün hemen ardından yapılmış ve Halide Edip Adıvar’ın eşinin anısına hazırladığı 1956 tarihli yayında yer almıştır. Sarton, bu yazısında, ‘Dr.Adnan’ ile 30 yıldır tanıştıklarını, buna ra ğmen üç defa görüştüklerini ve yaklaşık 15 yıl boyunca mektuplaştıklarını bildirmektedir.1 Bu ifade bize, iki bilim tarihçisinin yazışmasını incelemeyi düşündürdü. Bu mektuplar, Adnan Adıvar’ın bilim tarihi çalışmalarını, Türkiye’de bilim tarihinin gelişim sürecini, Türk ve yabancı bilim/tıp tarihçileri arasındaki ilişkiyi aydınlatma bakımından yararlı olabilirdi. Türkiye’de yaptığımız araştırmalarda, Sarton ile Adıvar’ın birbirlerine yazmış oldukları mektuplara ulaşamadık.2 Ancak Sarton’un Harvard Üniversitesi’ndeki Houghton Kütüphanesi arşivinde, Adıvar’ın Sarton’a yazdığı 24 mektubun bulundu ğunu belirledik.3 Sarton’un Adıvar’a yazdığı mektupların da bu arşivde birer kopyasını bulmayı umduk ise de, G. Sarton, Adıvar’a gönderdi ği mektupların ço ğunu el yazısı ile yazmış oldu ğundan,4 Harvard Üniversitesi’nde yalnızca beş mektubun birer karbon kopyası mevcuttu. Gerek Adnan Adıvar’ın, gerekse bilim tarihçisi Aydın Sayılı ve tıp tarihçisi Süheyl Ünver’in Sarton’a yazdıkları mektupların birer kopyasını, kişisel girişim ve * Prof.Dr., İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Felsefe Bölümü, Bilim Tarihi Anabilim Dalı, 34134 İstanbul. E-posta: fezagunergun@yahoo.com; www.bilimtarihi.org 1 George Sarton, “Eski bir dostun hatırasındaki Dr. Adnan-Adıvar,” Doktor Abdülhak Adnan Adıvar (Eşi Halide Edib Adıvar tarafından), İstanbul, Ahmet Halit Yaşaroğlu Kitapçılık ve Kâğıtçılık T.L.Ş., 1956, s.172-174. 8 Ekim 1955 tarihli bu yazı, Halide Edib’in yazıyı yayımlarken koyduğu nota göre, G. Sarton’un son yazılarından biridir. G. Sarton ile A. Adıvar’ın yaklaşık 15 yıl mektuplaştıkları (1932- 1954) ve üç kez görüştükleri (1947’de Princeton ve Cambridge’de ve 1953’te İstanbul’da) belgelenmiştir. 1955 yılında Sarton’un “Tanışıklığımızın 30 yılı aşkın bir geçmişi olduğunu” yazması (s.172), 1925 yılından önce tanıştıklarını düşündürür ki, bunun hangi yolla ve nasıl gerçekleştiğini henüz belirleyemedik. 2 Bunlar kaybolmuş olabileceği gibi, kişi veya kurumlarda halen saklanıyor olabilirler. Bu yayınımızın, Sarton’un Adıvar’a yazdığı mektupların ortaya çıkmasına vesile olmasını dileriz. 3 bMS Am 1803, Houghton Library, Harvard University (Cambridge, Massachusets). Bu mektupları incelememe ve 26 Şubat 1932 ile 7 Nisan 1954 tarihli iki mektubu yayımlamama izin veren Houghton Library yetkililerine teşekkür ederim. 4 George Sarton, “Eski bir dostun hatırasındaki Dr. Adnan-Adıvar,” s.173. 88 Osmanlı Bilimi Araştırmaları VII/2 (2006) imkânlarımızla Ocak 2006’da temin ettik.5 Adıvar–Sarton mektuplaşması üzerindeki incelememiz takip eden sayfalarda yer almaktadır. Adıvar’ın Sarton’a yazmış oldu ğ u mektupların ilk ikisi daktilo ile, di ğerleri A.Adıvar’ın el yazısıyla yazılmıştır. İlk mektup Paris’ten 26 Şubat 1932’de, son mektup, İstanbul’dan 7 Nisan 1954’te kaleme alınmıştır. Adıvar, Sarton’a İngilizce yazmaya başlamıştır. Sonraki mektupları Fransızca’dır.6 Sarton’un, Adıvar’a yazdığı ve arşivde bulunan beş mektup (1940-1951) Fransızca’dır. Sarton Adıvar’a ara sıra Arapça mektup da yazmıştır.7 Adnan Adıvar ve George Sarton İstanbul’da (1953) W.A.Swanker (B.Cohen’den çev.), “George Sarton,” İst. Üniv. Tıp Fak. Mecm., c.21 (1958), s.170-180. Paris’ten yazılan mektuplar (1932-1939) : “Ben bilim tarihinin bir Türk ö ğrencisiyim…” Adıvar, Sarton’a ilk mektubunu 26 Şubat 1932 tarihinde “106 Boulevard Jourdan, Paris 14ème” adresinden yazmıştır. İlk satırlarda Adıvar’ın kendini Sarton’a takdim etmesi ve o tarihe kadar yaptığı çalışmalarını tanıtması, bunun Sarton’a yazdığı ilk mektup oldu ğunu gösterir. Adıvar, kendini bilim tarihinin bir Türk ö ğrencisi (“a Turkish student of history of science”) olarak tanıtmakta ve son altı yıldır Türkçe bir bilim tarihi kitabı yazmakta oldu ğunu bildirmektedir. Bu bilgi, Adıvar’ın bilim tarihi çalışmalarına 1926 yılında, Türkiye’den ayrıldıktan hemen sonra başladığına dair bir ipucudur



EmoticonEmoticon